Ao longo do litoral da Costa da Morte atopámonos con espazos dunha enorme riqueza paisaxística e ambiental, verdadeiros refuxios naturais de diversidade de fauna e flora. O sitio formado pola lagoa, dunas e praia de Traba de Laxe representa un destes lugares que atesoura un gran valor ecolóxico, unha extraordinaria obra que a natureza foi elaborando durante milleiros de anos e que temos a oportunidade de gozar dela cada día.
Todos os espazos costeiros constituídos por praia, dunas e lagoa teñen unha orixe semellante. A partir dun entrante profundo na costa, no que desemboca algún regato, os sedimentos aportados por este, xunto coa acción das correntes mariñas, acabarán formando unha praia en frecha, que pechará total ou parcialmente a saída das augas fluviais, dando lugar a unha lagoa costeira. Isto foi o que sucedeu en Traba de Laxe, en Baldaio, en Louro e noutras moitas partes da costa galega.
A chegada de sedimentos arrastrados polas augas fluviais irán colmatando as beiras desa masa de auga e diminuíndo a súa profundidade, potenciando o crecemento de vexetación nas súas marxes. Esa vexetación que medra no perímetro da lagoa acelerará o proceso de seca ata chegar á desaparición da zona hídrica.
O conxunto natural de Traba acolle unha variada e abundante vexetación e fauna. Nas terras que circundan a lagoa medran xuncos, espadanas e outro tipo de plantas que se foron adaptando a medios diferentes como as dunas ou os prados. Nas augas da lagoa viven distintas clases de anátidas. Na praia, dunas e prados teñen o seu hábitat outra gran variedade de aves.
Asociada ás lagoas costeiras creouse a lenda da cidade mítica asolagada. A da lagoa de Traba conta que un día o Apóstolo Santiago (patrón da parroquia) chegou á vila de Valverde pedindo pousada e, despois de petar en todas as casas, ningún veciño lla quixo dar, tan só unha anciá lle ofreceu hospitalidade. Ao día seguinte, o Apóstolo e esta muller caritativa subiron aos penedos da Moa e cando chegaron arriba ollaron para atrás e viron como a vila desaparecía baixo as augas da lagoa.
Desde as proximidades da lagoa, ollando cara ao sur, temos unha magnífica panorámica dos penedos de Traba, un conxunto de cristas graníticas, que emerxe sobre os montes que circundan este val. Entre todas esas elevacións destacan a Torre da Moa, un cume rematado nun enorme penedo redondeado, e máis ao fondo, a Galla da Pena Forcada.
Nesta visita ao val de Traba convén tamén realizar unha parada na igrexa parroquial de Santiago, un templo que conserva a súa estrutura románica, e que loce unha magnífica fachada-retablo barroca de comezos do século XVIII, que preside o seu patrón montado a cabalo.
