A natureza agasallou a San Paio de Entrecruces unha obra tan extraordinaria capaz de conmover a cada un dos visitantes que se achegue ao máxico lugar da Férveda. Unha explosión de colorido, sons e imaxes que penetran a través dos sentidos e que non deixan impasible ao camiñante que contemple semellante espectáculo.
Para chegar a ese sensacional lugar collemos a estrada que de Carballo se dirixe a Santiago. Ao pasar Entrecruces, tomamos unha desviación á esquerda cara a San Paio que nos leva ata a capela dedicada a este santo. Agora xa a pé, seguimos de fronte polo medio da aldea ata coller un camiño á dereita que bordea o río Outón, e despois de percorrer uns 500 m, nos conduce á fervenza.
Ao comezo da ruta o son da auga do regato, xunto co bosque de ribeira que o acompaña, vainos introducindo nun ambiente que nos prepara para o cúmulo de emocións que nos agardan ao final do traxecto.
A humanización da paisaxe maniféstase nos muíños de auga rehabilitados polos que pasamos e nos restos da construción, situada á man dereita, que corresponden á antiga central hidroeléctrica instalada cara ao ano 1915, que proporcionou a primeira enerxía eléctrica á vila de Carballo. Nos arredores aínda se visualizan algúns anacos da tubaxe pola que baixaba a auga desde a pequena presa que había antes da fervenza.
A partir de aquí, se o río leva un caudal abondoso, comezamos a escoitar de fondo o balbordo da auga da Férveda, que vai en aumento segundo nos imos achegando á cascada, pero aínda non a alcanzamos coa vista ata chegar a poucos metros dela. Semella que desexa transmitir primeiro a súa presenza sonora que visual, coa intencionalidade de sorprender e causar un maior impacto ao intruso que se aproxima ao seu espazo vital.
Cando nos situamos diante deste fascinante marco natural quedamos absortos pola variedade de formas e sons que percibimos e notamos como a forza da natureza nos invade diante de tanta beleza, e que tan ben soubo expresar coa palabra o crego humanista Xosé Pumar Gándara: “A Férveda é un espectáculo permanente e variado, ten todos os compases e aires (…). Ten o seu minueto na escaseza da auga, o seu adagio na primavera, o seu forte tutti na invernía, cando enchentes e idoiros rebordan camiños e agras”.
A orixe desta fervenza está relacionada coa Depresión Meridiana, formada por un conxunto de fallas que se estenden desde Carballo ata Tui, dando lugar á existencia de augas termais como as sulfurosas da capital bergantiñá. Nesta zona, o bloque ergueito correspóndese coas terras que a veciñanza denomina A Alta e o bloque fundido co val, denominado A Baixa. A Férveda representa o desnivel duns 40 m de altura que ten que salvar o río Outón desde a meseta ao val.
De volta da Férveda temos a oportunidade de visitar tamén a Férveda de Rus, desviándonos á dereita no cruce da Canosa e seguindo a estrada uns 2 km. Esta cachoeira é máis humilde que a de San Paio, pero ben fermosa. Un pouco antes de chegar a ela, pasamos pola igrexa parroquial de Santa María de Rus, esplendoroso templo, coñecido como a pequena catedral de Bergantiños. Unha obra que se realizou en varias intervencións desde finais do século XVII ata o século XIX.
