Cando pronunciamos o nome de Coristanco, asociado a el de inmediato vénnos á memoria a verba “pataca”, ese tubérculo comestible, que desde hai máis de corenta anos tomou relevancia neste municipio polo seu cultivo, pero sobre todo pola festa gastronómica que se celebra arredor del.
O cultivo da pataca en Galicia comezou a estenderse a principios do século XVIII, polas terras pobres da zona cantábrica, meseta de Lugo e montaña de Pontevedra e Ourense, en terras de centeo ou gañadas ao monte. Tardará tempo en ocupar vales cultivados a millo ou a trigo. Cando este tubérculo se consolidou como un ingrediente indispensable na cociña pasará a ocupar as mellores terras, como sucedeu no concello de Coristanco.
Axiña se descubriu que as agras deste municipio presentaban unhas excelentes condicións para o seu cultivo, que cada vez acadaba unha maior demanda en feiras e mercados da zona. Deste xeito, a pataca deixa de ser un produto só de consumo familiar e pasa a converterse nun recurso económico para moitas das familias do concello. Para aumentar a produtividade e a calidade deste cultivo houbo antes que experimentar moitas variedades ata seleccionar as dúas clases que mellor se adaptaron a estas terras: a autóctona “fina” e a americana “kennebec”.
A finais dos anos setenta do pasado século crearase a Cooperativa da Pataca de Bergantiños (Copaber), coa intención de agrupar aos produtores deste produto de cara á súa comercialización. Esta entidade e a corporación municipal coristanquesa daquel momento serán as impulsoras da primeira edición da Festa da Pataca no ano 1981, unha das primeiras celebracións gastronómicas de Galicia, que co paso do tempo se convertería no principal símbolo de identidade deste concello bergantiñán.
Unha festa que se celebra a terceira fin de semana de setembro, despois da recolleita deste froito e que foi evolucionando co decorrer do tempo, pero mantendo a esencia coa que naceu, baseada sobre todo na exaltación da pataca e das actividades agrícolas e tradicións relacionadas co seu cultivo.
O domingo sempre foi o día principal de celebración desta popular festa. Pola mañá, concentración de tractores engalanados con figuras elaboradas con patacas e posterior desfile polas rúas ata a praza onde se conmemora o evento; a continuación lectura do pregón e entrega de premios; e despois, degustación de pratos nos que a pataca é o ingrediente esencial. A tarde ocúpase con xogos infantís, concursos como o baile da pataca, a apaña da pataca, o trueiro da pataca ou a tira da corda, e remata a xornada con algún espectáculo de entretemento ou actuación musical.
Nos últimos anos ampliáronse os días de celebración, comezando as actividades o sábado, e incluso, o venres. Días nos que se organizan charlas informativas sobre este cultivo e actividades culturais, lúdicas e musicais. No ano 2022 déronse dous acontecementos importantes de cara ao fortalecemento desta celebración: a declaración de interese turístico desta festa e a inauguración do Museo da Pataca.
