Nun tempo no que ningún núcleo costeiro da contorna dispoñía de luz eléctrica, o resplandor da luz do faro Vilán producía na xente da zona un impacto extraordinario. O potente lampo que emitía ata lle chamou a atención ao escritor baiés Enrique Labarta Pose, que o recolleu nun dos seus contos, a comezos do século XX.
Debido ao perigo deste tramo de costa no que abundan os baixos e pronunciados cantís, onde se produciron numerosos naufraxios, o cabo Vilán foi un dos lugares nos que se instalou un dos tres primeiros faros construídos na Costa da Morte, xunto cos das illas Sisargas e Fisterra.
No ano 1854 construíuse o faro antigo, obra mal proxectada tanto pola súa inadecuada situación como pola escasa potencia de luz. Por iso, poucos anos despois, houbo que construír un novo faro nunha elevación máis ao norte e de maior altura, con máis potencia luminosa, como foi o novo Vilán. Un proxecto dos enxeñeiros Francisco Lizárraga e Adolfo Pequeño, que entrou en funcionamento en 1896.
A torre, de sección octogonal, choída con pezas de granito rosa procedentes da canteira de Pena Maior, xunto coa lanterna, acada unha altura do chan de 24 m e 104 con respecto ao mar. Por falta de superficie arredor da torre, houbo que construír o edificio de vivendas para os torreiros e a sala de máquinas nunha explanada inferior.
Foi, este novo Vilán, o primeiro faro de España en utilizar a enerxía eléctrica que producían dúas máquinas de vapor. Trala chegada de corrente por cable en 1924, derrubouse a nave de máquinas e no seu lugar quedou a explanada que actualmente hai diante do edificio de vivendas.
Co paso do tempo fóronselle incorporando ao faro novos servizos, como o radiofaro (1922) que transmitía un sinal en código morse igual que a luminosa ou a instalación da sirena e unha nova óptica e lanterna (1962). Con algunhas das máquinas ou mecanismos que se retiraron en varias reformas, creouse no baixo do edificio un pequeno museo aberto ao público. Nun outeiro que hai ao sur da explanada aínda se conserva parte da torre do primitivo faro Vilán. Desde este lugar temos unha magnífica panorámica do novo faro e de toda esta zona costeira.
Á volta de cabo Vilán é moi recomendable tomar a pista de terra que leva ao Cemiterio dos Ingleses, que nos ofrece inmellorables vistas sobre o cabo e o faro, nun dos tramos costeiros máis fermosos do litoral galego. O camposanto construíuse para darlle sepultura aos corpos que o mar arrastrou á costa, do naufraxio do buque inglés The Serpent, que bateu contra os cantís da punta do Boi o 10 de novembro de 1890 e no que perderon a vida 173 tripulantes dos 176 que levaba a bordo.
