Cando visitamos unha zona ás veces non nos detemos en certos sitios porque non os consideramos de interese ou porque carecemos de información sobre eles. Co lugar de Cereixo adoita suceder algo disto. Cereixo acolle un extraordinario patrimonio histórico e arquitectónico, ao que non sempre se lle outorga o valor que merece. Ademais da igrexa parroquial, as torres e o muíño de mareas, o núcleo forma un atractivo conxunto arquitectónico e dispón dun entorno tan acolledor que resulta difícil atopar outro igual na Costa da Morte
O edificio histórico de maior realce constitúeo a igrexa parroquial de Santiago de Cereixo, un pequeno templo románico que conserva en bo estado toda a súa fábrica orixinal. Consta de nave e ábsida rectangulares. A esta accédese por medio dun arco triunfal de medio punto que se apoia en semicolumnas con capiteis adornados con follas de acanto.
No exterior atopamos o elemento máis sobranceiro, a súa porta sur, elaborada con mestría ao máis puro estilo románico. No tímpano represéntase un tema único no románico galego: a translación do corpo do Apóstolo Santiago nunha embarcación, ao que acompañan sete dos seus discípulos. O gran mérito desta imaxe pétrea represéntao a singularidade do tema da Translatio.
Se diriximos a mirada cara ao oeste, veremos na parte alta o edificio das torres de Cereixo, na realidade trátase dun pazo do século XVII con aspecto de fortaleza, aínda que no seu soar existiu anteriormente unha construción defensiva. Os primitivos fundadores desta casa procedían da nobreza local dos Calo e Carantoña, que máis tarde emparentarán con estirpes de máis alto rango, como os Castro Villamarín ou os Lanzós Novoa, Condes de Maceda, benfeitores do santuario de Nosa Señora da Barca de Muxía. Despois de pasar o edificio por varios propietarios, e permanecer en estado de abandono, foi restaurado polos actuais donos e convertido en vivenda particular.
Se descendemos desde a igrexa ao paseo do río e continuamos por el chegamos ao muíño da Arcea ou das Torres, única construción deste tipo que funcionaba coa auga das mareas na Costa da Morte. A orixe desta construción remóntase ao ano 1647 cando Juan Taboada Ribadeneira, señor das torres de Cereixo, lle concede un foro aos irmáns Andrés e Pedro Espasante parar levantar este muíño e a cambio recibir o pago dunha renda anual. Logo de pasar por varios arrendadores e propietarios, un destes últimos rehabilitouno como vivenda particular.
Na praza de Cereixo non pasará desapercibido para o viaxeiro o centenario carballo, que coa súa inmensa copa, dá sombra á superficie deste lugar. Un verdadeiro monumento natural digno de admirar.
