En Galicia proliferan as paisaxes nas que a auga doce é protagonista e cada vez teñen un maior atractivo as rutas de sendeirismo que se trazan polas beiras de ríos e regatos, polas acolledoras paisaxes que se forman nestes espazos. A Ruta da auga de Zas é unha delas. Presenta unhas condicións inmellorables en todos os elementos que configuran estes lugares naturais: auga, vexetación, fauna, paisaxe, compoñentes culturais e un ambiente idóneo para a desconexión.
Sitúase este itinerario na cabeceira do río do Porto, a principal arteria fluvial da Terra de Soneira. Trátase dunha ruta de sendeirismo homologada (PR-G250) de tipo circular duns 10 km. As fervenzas son o seu maior atractivo, pero tamén resulta de interese a vexetación e a fauna coa que nos atopamos, os muíños de auga ou a arquitectura tradicional dos núcleos polos que pasamos. Convén tamén prestar atención á musicalidade que nos ofrece a auga en diferentes momentos do percorrido.
Iníciase a ruta na ponte do Sisto, moi preto da aldea do mesmo nome. No primeiro tramo xa nos atopamos con varios muíños, construcións abundantes na cabeceira do río do Porto, tanto no brazo de Parga, considerado como principal, coma no de Budián, xa que os dous teñen unha canle con acusada pendente. Andando un quilómetro o camiño bifúrcase, nós tomaremos o da esquerda que leva a Budián. Neste núcleo, onde contemplaremos algún hórreo interesante, seguimos a senda que se dirixe á Fervenza, un dos grandes atractivos deste itinerario. Unha vez alí, o son envolvente da auga manteranos uns minutos absortos, ollando para este sensacional espectáculo da natureza. A fondura do pozo no que cae a auga deu orixe á lenda de que nel hai unha grade de ouro, como sucede no da Forca, en Riobó.
Xa de volta, tomaremos o camiño cara a Parga, a seguinte aldea que encontramos nesta camiñada. Nela tamén atopamos algunha construción interesante de arquitectura popular. Cruzado o lugar, e despois de pasar un muíño e os restos dun batán, chegamos á fervenza de Parga, de menor altura que a anterior, pero con maior amplitude.
O camiño segue costento en dirección ao Rabiñoso. As augas do río continúan cantareiras pola pronunciada pendente da súa canle, dando chimpos cada vez máis grandes e enfiando unha serie de fervenzas ata chegar á pontella do antigo camiño de Moucos a Vilar Ramilo, hoxe substituído por unha estrada.
O Rabiñoso é un dos sitios máis fermosos do río do Porto, a menos de catro quilómetros do seu nacemento. As fervenzas encadeadas ao longo de máis de 100 m, os muíños das beiras, o bosque de ribeira e a pontella antiga, forman un conxunto natural, arquitectónico e etnográfico digno de admirar e protexer.
