O río Xallas, que leva o nome da comarca que atravesa, ten as súas primeiras fontes na ladeira occidental do monte Castelo. Discorre por unha morfoloxía aplanada de entre 300 e 400 m de altitude na maioría do seu curso, ata pasado o encoro da Fervenza. A partir de aquí, circula por un terreo máis movido e vai encaixado, con augas encoradas desde Ponte Olveira ata Santa Uxía. Desde esta última presa ata a desembocadura a pendente acentúase e a velocidade das augas aumenta, formando rápidos e pequenas cachoeiras, ata precipitarse por unha rampla granítica case vertical de máis de corenta metros de altura, dando lugar á espectacular fervenza do Ézaro, coñecida tamén como O Cadoiro. Un acontecemento natural único, pois ningún outro río de Europa, cun caudal semellante, desemboca nunha cascada coma esta e nun entorno tan singular, como é o do mítico monte Pindo.
O padre Sarmiento, na súa viaxe por Galicia de 1745, cruzou este río utilizando a Barca dos Cregos, embarcación que unía as parroquias de Santa Uxía e Arcos, pois nesta zona non existía ningunha ponte. Di que por aquí o río Ézaro, “vén moi despenado e é o que vai despenar a pouco máis de media legua no mar”, e engade: “Non puiden achegarme a ver como se despena, pero pasei moi preto do sitio, e informeime, que cae, non facendo salto ou catarata, senón precipitándose e facendo cadoiro e facendo un pozo de inmensa profundidade, e perigoso, e erguendo como un monte de escuma e pó, pois o Ézaro leva motísima auga”.
Otero Pedrayo tamén fai referencia a esta extraordinaria fervenza e déixanos estas verbas : “Entre os dous [monte Ézaro e Pindo] bótase a sulago o río Xallas. A técnica da enerxía hidroeléctrica ten micado non pouco a beleza desta limpa e soante frieira. O río enteiro bótase por unha limpa táboa de laxe”.
Actualmente tan só podemos gozar plenamente deste espectáculo natural algúns días, en época de moita chuvia, cando se abren as comportas do encoro de Santa Uxía. O resto do ano percíbese unha fervenza co caudal ecolóxico que por lei lle corresponde, que pode aumentar en certos días, a determinadas horas, se Xeal, a empresa propietaria dos encoros e centrais hidroeléctricas, permite un maior caudal de auga.
Hai varias lendas relacionadas con esta fervenza e o pozo do Cadoiro. Nas rochas por onde ascende o vapor de auga trala espectacular caída, hai unha cova cunha entrada rectangular, que lle chaman a Ventá das Bruxas, da que se contaba que daba acceso a un corredor que conducía a debaixo da fervenza e nunha luxosa estancia habitaba unha princesa encantada. Aquel que se atrevese a desencantala tería que superar varias probas e, de conseguilo, casaría con ela.
Desde o aparcadoiro que hai para visitar a fervenza, sae unha estrada moi costenta que sobe ao miradoiro do Ézaro, situado sobre unha plataforma. Desde este lugar gozaremos de impresionantes vistas sobre a desembocadura do Xallas, o monte Pindo e parte da ría de Corcubión.
