O Monte Pindo, coñecido entre a veciñanza como O Pedregal, é un accidente xeográfico tan impactante na paisaxe que non pasa desapercibido nin para veciños nin para viaxeiros. Constitúe o macizo montañoso máis espectacular de toda a costa galega. Trátase dun plutón granítico formado na oroxénese herciniana, hai uns 300 millóns de anos, moldeado pola acción erosiva posterior. Alcanza o seu punto máis elevado no alto da A Moa (629 m).
O topógrafo dumbriés Modesto García Quintáns, gran coñecedor deste monte, defíneo como “unha mole pétrea de cor agrisada cambiante, segundo a hora do día, orientada de Norte a Sur. Formada por pequenos coladoiros, vales sombrizos e cristas agresivas”. O xeógrafo e escritor Otero Pedrayo consideraba o Pindo como “O monte, formado por enormes masas de granito, que adopta unha forma de grande cabeza xupiterina”. Deulle o nome de Olimpo Celta.
Neste macizo tan fracturado a existencia de concavidades, covas e barrancos é tan frecuente que, xunto con fortes pendentes e vales pechados, deu lugar a unha complicada orografía que crea moitas dificultades para moverse por ela. Resulta doado perderse debido aos sendeiros labirínticos que percorren este monte, sobre todo cando a néboa envolve a parte alta e dificulta a visibilidade.
Pola súa variada e singular morfoloxía, O Pindo é un monte propenso á creación de lendas e relatos de todo tipo. O padre Sarmiento, na súa viaxe por Galicia, conta del “que medra a herba moito dunha noite para a mañá, que hai infinitas herbas medicinais e moitas incógnitas, que alí as van buscar algúns médicos; que dentro son fecundísimos os animais, e oín que nalgúns tempos acostumaban ir a O Pindo os casados estériles e infecundos co gallo de teren sucesión”.
Fálase da existencia de varias fortalezas. Segundo algúns estudosos, unha estaría no Cume de Penafiel, onde se descubriu a inscrición medieval: “Reis, bispos, presbíteros, todos por poderes recibidos de Deus, excomungaron aquí este castelo”. Outra sería a de San Xurxo, situada no Alto do Pedrullo, máis ao sur, levantada no século X, en tempos do bispo compostelán Sisnando II, que conservou parte dos seus muros ata a segunda metade do século XX.
En O Chan das Lamas, na parte sur do monte, Barreiro Barral recolle que neste lugar se xuntaban as bruxas despois de saír da cova da Casa de Xoana para logo coller cada unha o seu destino e botarlle a bruxería ao humano elixido. Tamén se contan historias de O Alto da Moa. Segundo estas, estivo rodeado de catro murallas concéntricas e que aquí estaría soterrada a raíña Lupa, que ten sete millóns de ouro aos seus pés e outros sete na cabeceira.
Existen varios camiños para subir ao monte Pindo. A ruta principal sae da igrexa parroquial de San Clemente do Pindo. Outro camiño parte do lugar do Fieiro (Arcos, Mazaricos); este é máis doado porque se inicia a máis de 200 m de altitude.
