De tumba a refuxio de pastores
A particular forma da Garda Civil de Freáns fixo que durante moitos anos os pastores a utilizasen como refuxio para protexerse das inclemencias do tempo. De feito, é un dolme atípico xa que non ten cámara, nin corredor, nin túmulo de terra. A súa estrutura é moi similar á Fornela dous Mouros (Laxe) porque consta de tres losas verticais de granito sobre as que se apoia outra horizontal que fai as veces de cuberta ou tellado configurando unha especie de caseta.
As características do megalito recordan ás cistas megalíticas posteriores e poderían levar a datación a principios da Idade do Bronce, xa no segundo milenio antes de Cristo. C. Estes monumentos terían funcionado como enterramentos individuais e normalmente carecían da monumentalidade dos grandes dólmenes de corredor.
No interior da casota, sobre as losas verticais, aprécianse con bastante claridade varios gravados a base de cruzamentos e “cazoletas”. O significado non está claro, aínda que algúns autores relacionaron estas “cazoletas” coa representación de constelacións destes estrelas. Esta hipótese é bastante discutida hoxe en día, pero o vínculo entre os dólmenes e os fenómenos astronómicos é claro. Quizais o máis evidente sexa a orientación dos corredores e accesos da gran maioría dos monumentos de Europa occidental cara ao sueste en relación co orto e a saída do sol.
A Casota de Freáns está situada na ladeira oriental do Monte Pedrouzo. No lado oposto deste cerro, a uns 500 metros do dolmen, atopáronse en 2004 varios conxuntos de petroglifos con cazoletas, círculos concéntricos e outros motivos que poderían estar relacionados co megalito. A través da ruta de sendeirismo de Vieiro Fidalgo podes completar a visita con este conxunto de arte rupestre.
