Xa saben: a eclipse total de Sol prodúcese porque a Lúa se coloca xusto diante do Sol, e tápanolo. O tamaño aparente dos discos de ambos astros no ceo é moi parecido (a Lúa é 400 veces máis cativa que o Sol, pero estanos 400 veces máis cerca ca el), e encaixan perfectamente un co outro, o cal fai máis aparatosa a carambola cósmica e tamén que a sombra da Lúa sobre a superficie terrestre sexa apenas un punto gordo duns poucos centos de quilómetros. Grazas a isto os gregos puideron obter o tamaño da Lúa e a distancia que a separa de nós, tal e como se conta neste libro: https://alvarelloseditora.gal/libro/a-que-altura-esta-o-ceo/. Por certo, como a Lúa se vai afastando de nós 3,8 cm cada ano, dentro de 600 millóns de anos estará lonxe de abondo para que o seu disco sexa xa demasiado pequeno e non volverá a haber eclipses totais de Sol.
Se a Terra e a Lúa orbitasen no mesmo plano, habería unha eclipse total de Sol e unha eclipse total de Lúa cada 28 días, cando nos tocase lúa nova (Lúa colocada entre o Sol e a Terra) e cando tocase lúa chea (Terra colocada entre Lúa e Sol). Pero o plano da órbita da Terra ao redor do Sol non é o mesmo que o da Lúa ao redor da Terra: están torcidos un respecto do outro un pequeno ángulo, 5º, e polo tanto o normal é que as sombras que se fan non queden en liña para formar eclipses. Malia iso, cada dous anos máis ou menos prodúcese unha eclipse total de Sol nalgún lugar do planeta (levamos xa 15 totais e 18 anulares no século XXI).
E na Unión Europea? É un espazo líder no mundo, pero a superficie que ocupa non chega a ser nin o 1% do total da superficie planetaria… así que nos toca moi poucas veces. A última foi en 1999, coa sombra pisando esencialmente en Francia. E a próxima, a primeira europea no século XXI, será o 12 de agosto de 2026, con España —e Galicia— como lugar privilexiado. Que isto ocorra nun país desenvolvido, a 2ª potencia turística mundial, desatará unha espectacular febre astronómica.
Vai ser só un instante, pero lembren a tolemia que houbo en 2024 nos EE.UU. para observar o que pasou por amplas zonas do seu territorio, e que foi contemplado directamente por uns 50 millóns de persoas.
Por que esa fascinación? Porque é impactante ver o día transformado en noite de golpe e, sobre todo, porque somos conscientes de que é moi difícil que nos pase de lado da casa. Fíxense: a última vez que se viu unha en Galicia foi en 1912, e a seguinte despois do de 2026 non volverá a ocorrer ata o ano 2180. Na Unión Europea, logo da de 2027 sobre Cádiz, non volverá haber outra ata 2053 —tamén sobre Cádiz— e logo outra en 2081 no norte de Francia.
A franxa para observalo terá uns 250 km de ancho, pero curiosamente a fronteira sur desa franxa pasa xusto pola Costa da Morte, partíndoa diagonalmente en dous polos concellos de Zas e Cabana de Bergantiños. Así, a zona norte da nosa bisbarra será a que experimente a escuridade total, mellor canto máis ao norte. Se estamos moi cerca da fronteira da eclipse, verémola pouco tempo. Ao estarmos xusto na fronteira, a nada que avancemos ao norte, gañaremos moito tempo de sombra. Na Carballa (Cabana) ou Budián (Zas) durará só 1 segundo; en Ponteceso, 13 segundos; en Coristanco, 33; en Carballo, 45; en Malpica, 49; e na Laracha, 54 segundos. Dentro do destino Starlight da Costa da Morte o concello da Laracha será o mellor lugar e, dentro del, Caión: alí a totalidade da eclipse durará 1 minuto e 2 segundos.
De Cabana de Bergantiños e Zas para o sur, a ocultación será do 99%. Pode parecer que iso será case como vela completa, pero créanme, a diferenza entre estar a un lado e a outro da fronteira de sombra será, literalmente, a diferenza entre o día e a noite. O 1% do Sol que queda descuberto na zona do sur alumea o mesmo que 4.000 lúas cheas.
O movemento de masas será tremendo, e cómpre tomar moitas precaucións, tanto de loxística como de saúde. En marzo de 2026 organicei unha xuntanza de expertos no Consello da Cultura Galega, e en base a iso elaboramos unha serie de recomendacións, ás que lles recomendo botar unha ollada. O texto pódeno encontrar nesta ligazón: https://consellodacultura.gal/publicacion.php?id=4555
Ah, como a eclipse se producirá co Sol moi baixo (apenas 12º sobre o horizonte), a nada que teñamos cerca un edificio, unhas árbores ou unha elevación do terreo, pódesenos tapar o espectáculo. Para ter iso previsto, recoméndolles que anoten o 30 de abril, a iso das 20:23. Nese día e hora o Sol estará practicamente no mesmo lugar do ceo que o 12 de agosto ás 20:28 (é o punto simétrico da órbita terrestre), así que ese día e a esa hora, comproben que o Sol está visible dende o sitio no que pensan velo.
Boa eclipse!
